Бүгүн, 2025-жылдын 21-ноябрында КР Министрлер Кабинетинин төрагасынын орун басары — УКМК төрагасы Камчыбек Ташиев Улуттук эне жана баланы коргоо борборуна (УЭжБКБ) барып, буга чейин убада кылынган 10 кызматтык автоунааны медициналык кызматкерлерге тапшырды.

       Автоунаалардын берилиши — оор абалдагы аялдар менен балдарды кабыл алган борбордун нөөмөттүк бригадаларынын өз убагында чыгышын камсыздап, оперативдүүлүктү жана коопсуздукту жогорулатууга багытталган маанилүү кадам. Бул транспорт кызматкерлердин тез жетүүсүнө шарт түзүп, борбордун ишинин үзгүлтүксүз жүрүшүнө өбөлгө болот.

       Иш-чаранын жүрүшүндө Камчыбек Ташиев аталган борбордун 1995-жылдан бери биринчи жолу толук түрдө жаңыланган аймагын да көрүп чыкты. Аянты 4 400 м² болгон тилке толугу менен кайрадан калыбына келтирилген: аймак тазаланып, тегизделип, жаңы асфальт төшөлгөн, жарыктандыргыч орнотулуп, жашылдандыруу иштери жүргүзүлгөн. Тактап айтканда, жаңыланган аймак кызматкерлер менен бейтаптар үчүн коопсуз жана ыңгайлуу шарттарды камтыйт.

       Аймакты реконструкциялоо — генерал-полковник К.Ташиевдин демилгеси менен ишке ашкан жалгыз долбоор эмес. Буга чейин анын тапшырмасы менен борбордун аймагын Тыналиев көчөсү менен бириктирген жаңы жол курулуп, медициналык мекеменин жеткиликтүүлүгүн бир кыйла жакшырткан. Ошондой эле борборго республикада аналогу жок заманбап медициналык жабдуулар — эндоскопиялык УЗИ аппараты, бир нече жаңы УЗИ жабдуусу, видеогастроскоп, видеобронхоскоп жана видеоколоноскоп тапшырылган. Бул жабдуулар борбордун жогорку технологиялуу диагностикалык мүмкүнчүлүктөрүн кеңейтти.

       УКМК төрагасы борбордун кызматкерлерин жаңы кызматтык унааларга ээ болушу менен куттуктады. Дарыгерлерге жана бейтаптарга түзүлгөн шарттар калктын саламаттыгына көрүлгөн камкордук экенин белгиледи. Ошондой эле, ак халатчандардын жоопкерчиликтүү жумушуна ийгилик каалады. 

       Белгилей кетсек, Министрлер Кабинетинин төрагасынын орун басары-УКМК төрагасы Камчыбек Ташиевдин тапшырмасы менен аткарылган иш-чаралар Улуттук эне жана баланы коргоо борборунун материалдык-техникалык базасын бекемдөөгө, медициналык кызматкерлер үчүн шарттарды жакшыртууга жана аялдар менен балдарга көрсөтүлүүчү медициналык жардамдын сапатын көтөрүүгө багытталган.

       УЭжБКБ — өлкөдөгү үчүнчү деңгээлдеги алдыңкы медициналык борборлордун бири. Бул жерде жыл сайын 30 миңдей бала стационардык дарылануудан өтүп, 15 миңге чейин ар кандай татаалдыктагы операция жасалат, 150 миңге жакын бала амбулатордук жардам алат, ал эми перинаталдык борбордо жылына 6 миңдей наристе жарыкка келет. Борбор туруктуу түрдө жаңы технологияларды, заманбап диагностика жана дарылоо ыкмаларын киргизип келет.

19–22-ноябрь аралыгында Бишкекте балдар жана өспүрүмдөр үчүн баштапкы медико-санитардык жардам (БМСЖ) боюнча улуттук тренерлерди окутуу жүрүп атат. Тренер катары тандалган 25 КММА, Кыргыз мамлекеттик медициналык кайра даярдоо жана квалификацияны жогорулатуу институтунун, Бишкек медициналык колледжинин үй-бүлөлүк медицина жана педиатрия кафедраларынын окутуучулары балдардын өсүшүн мониторинг кылуу, профилактикалык кызматтар, эң көп кездешкен балдар ооруларын алып баруу жана сапаттуу БМСЖнын башка негизги компоненттери боюнча квалификациясын жогорулатууда.

Окутуу Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министрлиги тарабынан ЮНИСЕФ жана ДССУнун колдоосу менен уюштурулду.

Саламаттык сактоо министринин орун басары Каарманбек Байдавлетов белгилегендей, жаңыланган стандарттарды иштеп чыгуу жана киргизүү өлкөдөгү ар бир балага жана өспүрүмгө көрсөтүлүүчү медициналык жардамдын сапатын жогорулатууда маанилүү кадам болуп саналат. Улуттук тренерлер бул билимдерди пайдаланып, республиканын бардык аймактарында үй-бүлөлүк дарыгерлерди жана БМСЖ адистерин окутат.

Окутуу Кыргызстан үчүн адаптацияланган ДССУнун БМСЖ кызматтары боюнча Чөнтөк колдонмосунун негизинде жүргүзүлүүдө. Бул колдонмо – балдарга жана өспүрүмдөргө зарыл медициналык кызматтарды көрсөтүүгө жооптуу баштапкы звенондөгү адистер үчүн практикалык инструмент. Адаптациялоо ЮНИСЕФ жана ДССУнун колдоосу менен, эл аралык мыкты тажрыйбаларга жана улуттук стандарттарга ылайык жүргүзүлгөн.

Колдонмонун мазмуну төмөнкүлөрдү камтыйт:
• Дени сак балдарды кароо: өсүшүн мониторинг кылуу, тамактануу боюнча кеңеш берүү, өнүгүүнү скрининг кылуу, эмдөөдөн өткөрүү;
• Профилактикалык кызматтар: ден соолук боюнча маалыматтандыруу, тобокел факторлорун эрте аныктоо, ден соолукту чыңдоочу жашоо образын жайылтуу;
• Ооруган балдарды кароо: эң көп кездешкен балдар ооруларын далилдүү медицинага таянуу менен алып баруу, багыттоо протоколдору;
• Өспүрүмдөрдүн ден соолугу: өспүрүмдөргө багытталган кеңеш берүү жана дарылоо ыкмалары.

ЮНИСЕФтин Кыргызстандагы өкүлү Самман Тапа:
«Министрликке жаңы стандарттарды адаптациялоодо жана ишке ашырууда жардам берүү менен, биз БМСЖ адистеринин балдарга жана өспүрүмдөргө комплекстүү профилактикалык жана дарылоо кызматтарын көрсөтүүсү үчүн зарыл инструменттер менен камсыз болушуна өбөлгө түзөбүз», — деп билдирди.

Семинар аяктагандан кийин даярдалган тренерлер сунушталган жаңыланган сунуштамаларды өлкөнүн жогорку жана орто медициналык окуу жайларынын дипломго чейинки жана кийинки билим берүү программаларына интеграциялашат. Бул БМСЖ деңгээлинде жаңы стандарттарды кеңири жана туруктуу киргизүүгө шарт түзөт.

ДССУнун Кыргызстандагы өкүлү доктор Ливиу Ведраско мындай деди:
«Бул демилге Саламаттык сактоо министрлигинин, ДССУнун жана ЮНИСЕФтин Кыргызстанда баштапкы медико-санитардык жардамды чыңдоого жана балдар менен өспүрүмдөрдүн ден соолугун жакшыртууга болгон жалпы умтулуусун көрсөтөт. Биз жаңы сунуштамаларды системдүү жана комплекстүү киргизүү процессин колдоого даярбыз».

Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министри Эркин Чечейбаев бүгүн, 20-ноябрда, адам ресурстарын эффективдүү башкаруу маселелерине арналган семинар-тренингге катышты.

Окутуу иш-чараларынын цикли БУУнун Өнүктүрүү программасынын (ПРООН) колдоосу менен өткөрүлүп, Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министрлигинин жана министрликке караштуу уюмдардын кадр кызматынын кызматкерлерин, ошондой эле саламаттык сактоо уюмдарынын жетекчилеринин орун басарларын бириктирет.

Семинар-тренингдин максаты — министрлик жана тармактык уюмдардын адистеринин потенциалын жогорулатуу, билимдерин жаңылоо, башкаруучулук компетенцияларды өнүктүрүү, коммуникация жана өз ара аракеттенүү маданиятын жакшыртуу, ошондой эле стратегиялык пландаштыруу жана чечим кабыл алуу көндүмдөрүн үйрөтүү.

Өз сөзүндө министр Эркин Чечейбаев иш-чаранын маанилүүлүгүн баса белгиледи:

«Учурда — санариптик технологиялар тездик менен өнүгүп, саламаттык сактоо системасында активдүү реформалар жүрүп жаткан убакта — ачык, адилет жана далилдүү маалыматка, меритократияга негизделген чечимдерге өтүү зарыл. Мындай чечимдер коррупциялык көрүнүштөргө жол бербөөгө тийиш», — деди министр.

Министрдин айтымында, учурда иштеп жаткан жумушчу топ саламаттык сактоо уюмдарынын жетекчилерин дайындоо, тандоо жана алардын ишмердүүлүгүн баалоо системасын кайра карап чыгуу жана өркүндөтүү боюнча иш алып барууда.

Эркин Чечейбаев белгилегендей, медициналык мекемелердин жетекчилери, биринчи кезекте, эффективдүү менеджер болушу шарт:

«Жетекчи сөзсүз түрдө мыкты дарыгер болууга тийиш эмес. Мыкты дарыгер — бейтаптарды дарылоого, профессор — студенттерди окутууга жана илимди өнүктүрүүгө көңүл бурушу керек. Бирок мыкты дарыгер же мыкты профессор ар дайым эле мыкты менеджер болбойт. Менеджер — бул чарбачыл, лидер, команданын атмосферасын түзө алган, кызматкерлерди мотивациялап, жамаатты алдыга жетелей алган адам», — деп белгиледи ал.

Тренингдин жыйынтыгында катышуучулар эмгек мыйзамдары жана мамлекеттик кызмат жөнүндөгү мыйзамдар боюнча негизги билимдерди өздөштүрүп, адам ресурстарын башкаруу, стратегиялык пландаштыруу жаатында компетенцияларды алышат жана персоналды эффективдүү башкаруу боюнча практикалык көндүмдөрдү үйрөнүшөт.

2025-жылдын 20-ноябрында Ош шаардык облустар аралык бириктирилген клиникалык оорукананын аймагында жаңы перинаталдык борбордун курулушуна старт берген мезгил кутусун салуу аземи болуп өттү. Борбор Германия Өкмөтү тарабынан KfW өнүктүрүү банкы аркылуу каржыланып, Кыргыз Республикасынын Өкмөтү жана Саламаттык сактоо министрлиги менен кызматташтыктын алкагында ишке ашырылып жаткан «Эне жана баланы коргоо» долбоорунун алкагында курулууда.

Иш-чарага Кыргыз Республикасынын Президентинин Ош областы боюнча ыйгарым укуктуу өкүлү Эльчибек Джантаев, Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министринин биринчи орун басары Манас Токтомуратов, Германиянын Кыргызстандагы Атайын жана Ыйгарымдуу элчиси Моника Ленхард, ошондой эле KfW Өнүктүрүү банкынын өкүлдөрү катышты. Курулуштун башкы подрядчысы — China Road and Bridge Corporation компаниясы.

Долбоорго ылайык, жалпы аянты 4 723 м²ден ашык, 249 орунга эсептелген заманбап перинаталдык борбор курулат. Анда төрөт жана операциялык залдар, кош бойлуулуктун патологиясы бөлүмү; аялдар жана ымыркайлар үчүн интенсивдүү терапия бөлүмдөрү; неонатология блогу; эне жана бала үчүн бөлмөлөр; заманбап реанимациялык бөлүмдөр.

Борбор перинаталдык жардам көрсөтүүнүн эл аралык стандарттарына жооп берген жогорку технологиялуу медициналык жабдуулар менен камсыздалат.

Долбоор ишке ашырылгандан кийин Ош, Баткен жана Жалал-Абад областындагы аялдарга жана жаңы төрөлгөн ымыркайларга акушердик, гинекологиялык жана неонаталдык жардамдын сапаты жана жеткиликтүүлүгү жогорулайт. Ошондой эле регионалдык маршрутизация системасы бекемделет.

Мындан тышкары, долбоор кадрларды даярдоону, клиникалык процесстерди жакшыртууну жана кош бойлуулукту жүргүзүүнүн, жогорку тобокелдиктеги жаңы төрөлгөндөрдү кароонун заманбап ыкмаларын киргизүүнү камтыйт.

— «Долбоордун ишке ашышы Түштүк аймакта перинаталдык жардам көрсөтүү шарттарын кыйла жакшыртат. Жаңы борбор заманбап стандарттарга жооп берет жана энелер менен жаңы төрөлгөндөрдүн, анын ичинде өтө төмөн салмактагы ымыркайлардын коопсуздугун камсыздайт. Жаңыланган инфраструктура, медициналык персоналдын даярдыгы жана клиникалык ыкмаларды өркүндөтүү эне-баланын ден соолук көрсөткүчтөрүн жакшыртууга өбөлгө түзөт», — деди министрдин биринчи орун басары Манас Токтомуратов.

Балдарды коргоонун эл аралык күнүнүн алдында Кыргыз Республикасынын Президентинин Администрациясынын Балдардын укуктары боюнча ыйгарым укуктуу өкүлүнүн катчылыгы ЮНИСЕФтин Балдар фонду менен биргеликте «Балдар айтат – 2025» жолугушууларынын сериясын өткөрдү

Демилгеге КР Президентинин Администрациясы, КР Билим берүү министрлиги, КР Илим жана жогорку билим берүү министрлиги, КР Саламаттыкты сактоо министрлиги, КР Эмгек, социалдык камсыздоо жана миграция министрлиги, Бишкек шаарынын мэриясы, Улуу Британиянын элчилиги, Европа Биримдигинин КРдагы өкүлчүлүгү жана Эл аралык ишкердик кеңеши катышты. 

Демилгенин максаты – балдар өз оюн эркин билдире ала турган, ал эми мамлекеттик органдар аны угуп, чечимдерди иштеп чыгууда эске ала турган аянтча түзүү. Иш-чаралар БУУнун Балдардын укуктары боюнча комитетинин корутунду пикирлерин аткаруу боюнча иш-чаралар планынын алкагында ишке ашырылып, балдардын коомдук турмушка катышуусун чыңдоого багытталган. 

Жолугушуулар жылуу, ишенимдүү маанайда өттү, анда балдар өздөрүнүн бакубаттуулугу жана коопсуздугу үчүн эмне маанилүү деп эсептешээри тууралуу айтып беришти. Айтылгандардын көбү балдардын чыныгы сезимдерин жана тажрыйбасын чагылдырган эмоционалдуу жана так болду. Бул идеялар мамлекеттик органдар менен мазмундуу диалогдун негизин түздү, алар балдарга жооп берип, негизги маселелер боюнча позицияларын белгилешти.

Талкуунун жүрүшүндө мектептердин инфраструктурасын жакшыртуу, буллингге каршы туруу, санариптик чөйрөдө балдарды коргоо чараларын күчөтүү, үй-бүлөлөрдө коопсуздукту камсыз кылуу, мүмкүнчүлүгү чектелген балдар үчүн кызматтардын жеткиликтүүлүгү, ошондой эле балдардын ар кандай деңгээлдеги чечимдерди кабыл алууга катышуу механизмдерин өнүктүрүү темалары көтөрүлдү.

«Биз балдар көйгөйлөрдү талдап, чечимдерди сунуштоого даяр экенин көрүп жатабыз. Биздин милдет – алардын үнү мамлекеттик саясат үчүн реалдуу багыт болушун камсыз кылуу»-деп КРнын Балдар укуктары боюнча ыйгарым укуктуу өкүлү Асель Чынбаева баса белгиледи. 

Министрликтердин, Бишкек шаарынын мэриясынын, эл аралык уюмдардын, дипломатиялык өкүлчүлүктөрдүн жана Эл аралык ишкердик кеңешинин өкүлдөрү балдардын сунуштарын карап чыгууга жана аларды өнүктүрүү пландарына киргизүүгө даяр экендиктерин билдиришти. Көптөгөн ведомстволордун жана уюмдардын жетекчилери угулган суроолор аларга учурдагы көйгөйлөргө башкача көз караш менен кароого жана приоритеттерди аныктоого мүмкүндүк бергенин белгилешти.

«Балдар сүйлөйт – 2025» демилгеси өлкөдө балдардын укуктарын коргоо системасын өнүктүрүүгө олуттуу салым кошот, баланын пикирине урматтоо маданиятын калыптандырууга көмөктөшөт жана мамлекеттин, коомдун, үй-бүлөлөрдүн жана балдардын өздөрүнүн ортосундагы кызматташтыкты бекемдейт. Түз диалог жана балдардын коомдук турмушка катышуу тажрыйбасы 2026-жылы дагы улантылып, аймактардын жана ведомстволордун көбүрөөк санын камтыйт.

18-ноябрда Бишкекте артериалдык гипертония жана диабеттин алдын алуу, эрте аныктоо жана көзөмөлдөө маселелерине арналган тегерек стол жана стратегиялык кеңешме өткөрүлдү. Иш-чарада өлкөнүн баштапкы медициналык-санитардык жардам уюмдарында артериалдык гипертензия жана 2-типтеги кант диабети боюнча дарылоонун сапаты, бейтаптардын дарыланууга берилгендиги жана маалымдуулугу боюнча өткөрүлгөн масштабдуу изилдөөнүн жыйынтыктары көрсөтүлдү. Бул жыйынтыктар дарылоонун сапатын жакшыртууга, бейтаптардын дарыланууга берилгендигин жогорулатууга жана калк арасында бул ооруларды өз алдынча көзөмөлдөөнүн маанилүүлүгү тууралуу маалымдуулукту күчөтүүгө көмөктөшөт. 

Иш-чараны Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министрлиги, М. Миррахимов атындагы Улуттук кардиология жана терапия борбору жана И. К. Ахунбаев атындагы Кыргыз мамлекеттик медициналык академиясы менен биргеликте «Кыргызстандагы жугуштуу эмес ооруларды эффективдүү башкаруу жана алдын алуу» швейцариялык долбоорунун колдоосу менен уюштурду. 

Изилдөөгө артериалдык гипертония менен ооруган 1 996 бейтап жана 2-типтеги кант диабети менен ооруган 1 101 бейтап катышкан; андан тышкары алардын амбулатордук карталарына да анализ жүргүзүлгөн.

Жыйынтыктар дарыланууга берилгендик боюнча олуттуу көйгөйлөр бар экенин көрсөттү: 2-типтеги кант диабети бар бейтаптардын болгону 43% жана гипертониясы барлардын 38% дары-дармектерди үзгүлтүксүз ичишет. Көпчүлүгү дарыгерге өз убагында барбайт, анализдерди үзгүлтүк менен тапшырат жана дарылоону өз алдынча өзгөртүшөт.

2-типтеги кант диабети бар бейтаптардын 76% кандагы канттын деңгээлин билишет, бирок 23% гана дарылоо натыйжалуулугунун негизги көрсөткүчү болгон гликирленген гемоглобин жөнүндө билишет. Алардын ичинен жарымынан көбүндө (79%) бул көрсөткүч жогору болуп, оорунун көзөмөлү жетишсиз экенин далилдейт. Артериалдык гипертензиясы бар бейтаптардын 77% кан басымын үзгүлтүксүз текшерип турушат, бирок алардын 44%да кан басымы жогору бойдон калууда. Ошондой эле бейтаптардын 90%дан ашыгы өз холестерин деңгээлин билбейт – жүрөк-кан тамыр ооруларынын коркунучунун маанилүү көрсөткүчү.  

Тегерек столдогу талкуу М.Миррахимов атындагы Улуттук кардиология жана терапия борбору тарабынан иштелип чыккан 2026-2030-жылдарга карата Кыргыз Республикасында артериалдык гипертониянын алдын алуу жана көзөмөлдөө программасынын презентациясына өзгөчө көңүл бурулду. Программанын негизги максаты – артериалдык гипертонияны эрте аныктоо жана көзөмөлдөө үчүн жеткиликтүү жана натыйжалуу системаны түзүү.

Тегерек столдун катышуучулары бардык кызыкдар тараптарды бириктирген, ресурстарды мобилизациялоого жана комплекстүү ыкмаларды колдонууга аркылуу артыкчылыктуу маселелерди чечүүгө багытталган «Өзүңдүн ден соолугуңду текшер» улуттук демилгесин колдошту.

Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министрлигине караштуу М. Миррахимов атындагы Улуттук кардиология жана терапия борбору кардиология, ички оорулар жана тоо медицинасын маселелери боюнча өлкөдөгү алдыңкы медициналык мекемеси. Борбор клиникалык практика, илимий изилдөөлөр жана методикалык колдонмолор айкалышкан ишмердик аркылуу өлкөдөгү саламаттык сактоонун сапатын жогорулатууга салым кошуп келет. 

***

Швейцария Өкмөтү тарабынан каржыланган “Кыргызстандагы жугуштуу эмес ооруларды эффективдүү башкаруу жана алдын алуу” долбоору сапаттуу баштапкы медико-санитардык жардам көрсөтүүгө бирдей мүмкүнчүлүк алуу жана сергек жашоо мүнөзүн жайылтуу аркылуу Кыргызстан калкынын ден соолугун жана бакубаттуулугун жогорулатууга багытталган. 

Швейцария өкмөтү калктын бакубаттуулугун жогорулатуу максатында Кыргыз Республикасын өнүктүрүүгө көмөк көрсөтүүдө. 1993-жылдан бери Швейцария Кыргызстанга 520 миллионго жакын швейцариялык франкты техникалык, финансылык жана гуманитардык жардам катары көрсөткөн. 

Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министрлиги жатын моюнчасынын рагын жоюу боюнча Дүйнөлүк аракет күнүн белгилеп, ар бир адамдын жана жалпы коомдун саламаттыгын сактоонун жана чыңдоонун маанилүүлүгүн баса белгилейт.

АПВна каршы эмдөө Кыргыз Республикасында 2022-жылы расмий түрдө киргизилген. Кыргыз Республикасынын Улуттук алдын алуучу календарына ылайык 11 жаштагы өспүрүм курактагы 238 763 кыздар, максаттуу топтун 67,5%ы эмдөөдөн өттү. Бул эмдөөнү киргизүү алдында саламаттыкты сактоо кызматкерлери маалымат берүүдө ата-энелердин мүмкүн болуучу суроолоруна жооп берүүгө жана алардын тынчсызданууларын жоюуга багытталган окутуудан өтүшкөн. Ошондой эле ата-энелерди маалымдар кылуу максатында маалыматтык материалдар таратылган. Мындан тышкары, онкологиялык оорулардын скрининги жана эрте аныктоо иштери күчөтүлдү. 

Дүйнө жүзү боюнча жатын моюнчасынын рагынын 95%дан ашуун учурларына себеп болгон АПВ инфекциясынын алдын алуунун эң натыйжалуу ыкмаларынын бири – буд эмдөө. ДССУнун баалоолоруна ылайык, Кыргызстанда жыл сайын болжол менен 600 аялда жатын моюнчасынын рагы аныкталат жана алардын 300үндө оору өлүм менен аяктайт. Жатын моюнчасынын рагы өлкөдөгү аялдар арасында эң көп таралган экинчи онкологиялык оору болуп саналат; ошондой эле 25–44 жаштагы аялдарда эң көп учураган рак түрү болуп эсептелет.

Кыргыз Республикасында 11 жаштагы өспүрүм кыздарды АПВга каршы эмдөө боюнча камтуунун туруктуу өсүшү байкалууда. Көрсөткүчтөр жыл сайын жогорулап келет: 2022-жылы — 66,7%, 2023-жылы — 71,0%, 2024-жылы — 87,7%. Ал эми 2025-жылдын 9 айынын жыйынтыгында камтуу 70,4%ды түзүп, мурунку жылдардагы өсүү динамикасына ылайык келди.

Камтуунун жогорулоосу ата-энелердин жана коомдун эмдөөгө болгон ишениминин артканын, маалымдуулуктун күчөгөнүн, ошондой эле медицина кызматкерлери менен коомдук саламаттыкты сактоо тармагындагы өнөктөштөрдүн натыйжалуу ишин көрсөтөт.

Муну да белгилеп кетүү маанилүү: эмдөө киргизилген биринчи жылы негизги топко кошумча катары 12–14 жаштагы өспүрүм кыздар да эмдөөдөн өткөрүлгөн. Биринчи доза менен 173 078 өспүрүм кыз эмделип, бул максаттуу топтун 72%ын түзгөн. Экинчи доза 148 миң кызга жасалып, бул 62%ды түзгөн. Максаттуу топтун жалпы саны 240 287 (12–14 жаш) кызды камтыган.

2020-жылы ДССУ жатын моюнчасынын рагын коомдук саламаттыкты сактоонун көйгөйү катары жоюу боюнча глобалдык демилгенин башталганын жарыялаган. Демилге «90–70–90» максатына негизделет:

✓ 90% кыздар АПВга каршы эмдөөдөн өтүшү керек; 

✓ 70% аялдар скринингден өтүшү керек;

✓ Алдын ала рактык өзгөрүүлөр аныкталган аялдардын 90%ы дарылоо алышы керек.

Изилдөөлөр көрсөткөндөй, кеңири камтууну камсыз кылган эмдөө программаларын киргизген өлкөлөрдө төмөнкүлөр байкалууда:

✓ Жатын моюнчасынын алдын ала рактык өзгөрүүлөрү 87%га чейин азайган, рак учурлары алдын ала деңгээлде кыскарган,

✓ АПВнын эң коркунучтуу түрлөрүнүн (16 жана 18) таралышы азайган,

✓ Аял затынын келечектеги муундарында вирусту кармоо көрсөткүчү олуттуу төмөндөгөн.

Кыргыз Республикасы глобалдык стратегияны колдоп, биринчи жана экинчи даражадагы алдын алуу чараларын акырындык менен киргизүүдө.

Бул биз үчүн төмөнкүлөрдү билдирет:

✅ Келечекте жатын моюнчасынын рагынын жүздөгөн учурларын алдын алуу;

✅ Эмгекке жарамдуу курактагы аялдар арасындагы өлүм көрсөткүчтөрүн азайтуу;

✅ Саламаттык сактоо системасына түшкөн жүктү азайтуу;

✅ Элдин саламаттыгын чыңдоо.

Кыргызстанда ата-энелердин көбү алдын алуучу эмдөөлөр өмүрдү сактай турганын түшүнүп башташты. АПВга каршы эмдөө мектептерде жана үй-бүлөлүк медицина борборлорунда жеткиликтүү. Бүгүн эмдөөдөн өткөрүү менен, биз кыздарыбыз жана аялдарыбыз үчүн саламат келечекти түзөбүз. 

Маалымат үчүн:

Кыргызстанда жатын моюнчасынын рагын алдын алуу иш-чаралары негизги улуттук документтерге ылайык жүргүзүлөт — «Коомдук саламаттыкты сактоо жөнүндө» жана «Жарандардын репродуктивдик укуктары жөнүндө» мыйзамдар, Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн «Дени сак адам — өнүккөн өлкө» (2019–2030) калктын саламаттыгына кам көрүү программасы, 2025–2030-жылдарга багытталган «Иммунопрофилактика» программасы, ошондой эле онкологиялык ооруларды контролдоо жана алдын алуу стратегиясы (Саламаттык сактоо министрлигинин №1019 буйругу, 28.07.2021).

Саламаттык сактоо министрлигинин 18.07.2022-жылдагы №859 буйругу менен «Өспүрүм курактагы кыздарды АПВга каршы эмдөөнү киргизүү» боюнча, 2022-жылдын ноябрь айында Кыргыз Республикасынын аймагында АПВга каршы вакцина киргизилген. Эмдөөдө төрт валенттүү рекомбинанттык адам вирусуна каршы вакцина (6, 11, 16, 18 типтери) колдонулган.

2025-жылдын 46-жумасында (10–16-ноябрь) республика боюнча КРВИ жана сасык тумоонун 7966 учуру катталды (и.к. – 110,3). Бул көрсөткүч өткөн жумага салыштырмалуу (45-жума – 94,0) 17,3% көп.
Ооругандардын 65,5% — 14 жашка чейинки балдар (5216 учур). Бардык катталган учурлардын ичинен 8,5% (679 адам) ооруканага жаткырылган.

Бишкек, Ош жана Токмок шаарларында оор курч респиратордук инфекциялар  жана сасык тумоого окшош оорулар боюнча дозордук көзөмөл уланууда.

46-жумада алынган үлгүлөрдүн ичинен:

• Грипп А/H3N2 — 16 учур,
• Грипп В — 1 учур Ош жана Бишкек шаарларында аныкталды.

Ошондой эле курч респиратордук вирустук инфекциялар айланууда. Алардын ичинен:

• Аденовирус — 31,3% (10 учур),
• Риновирус — 28,1% (9 учур),
• Парагрипп I–IV — 18,7% (6 учур),
• Башка вирустар — 21,9% (7 учур).

Республиканын бардык аймагында окуучулардын мектепке баруусуна мониторинг жүргүзүлүүдө. Бишкек шаарында 46-жумада окуучулардын КРВИден улам сабакты калтырган учурлардын деңгээли 3,2% түзүп, сезондук нормада калууда.

Эпидемиологиялык абал туруктуу, мониторинг улантылууда.

Саламаттык сактоо министрлиги эскертет:
– вакцина — сасык тумоонун оор өтүшүнөн эң натыйжалуу коргонуу жолу;
– дене табы көтөрүлгөндө же КРВИ белгилери байкалганда үйдө калып, үй-бүлөлүк дарыгерге кайрылуу зарыл;
– колду бат-баттан жууп жана адамдар көп чогулган жайларда беткап тагынуу жугуу коркунучун азайтат.
Эпидемиологиялык абал туруктуу жана көзөмөлдө. КРВИ, сасык тумоонун жана COVID-19дун деңгээлин көзөмөлдөө улантылууда.

17-ноябрь дүйнө жүзү боюнча Эл аралык эрте төрөлгөн балдар күнү белгиленет. Бул дата 2009-жылы Европанын жаңы төрөлгөн ымыркайларды колдоо фонду (EFCNI) тарабынан белгиленип, мөөнөтүнөн мурда төрөт, жаңы төрөлгөндөрдү кароо жана үй-бүлөлөргө колдоо көрсөтүү маселелерине коомчулуктун көңүлүн бурууга багытталган.

Дүйнөдө жыл сайын наристелердин 6–8 пайызы эрте төрөлөт. Кыргызстанда болсо жылына 10–12 миңден ашык ымыркай мөөнөтүнөн мурда жарык дүйнөгө келип, алардын жашоосу алгачкы күндөрдө жогорку технологиялык медициналык жардамга, адистердин квалификациясына жана коомдун колдоосуна түздөн-түз көз каранды.

Эрте төрөлгөн балдарды багып-көрүү — татаал, узак жана чыгымдуу процесс. Бул учурда ымыркайдын ичиндеги шартка максималдуу жакындатылган кырдаалды түзүү, организмдин али жетиле элек функцияларын колдоо өзгөчө маанилүү. 2004-жылдан тартып Кыргызстан Дүйнөлүк саламаттык сактоо уюмунун (ДСУ) жаңы төрөлгөндөрдү каттоо боюнча критерийлерине толук өткөн, бул бардык балдарга төрөлгөн учурдан тартып бирдей медициналык жардамга жетүүнү камсыздады.

Колдоого муктаж болгондор — бул балдар гана эмес, алардын ата-энелери да. Аларга кесипкөй медициналык жардам, психологиялык колдоо жана ымыркайды багуу боюнча билим берүү зарыл. Эрте төрөлүү — өкүм эмес: мындай балдардын басымдуу бөлүгү кийин ден соолугу чың, активдүү болуп чоңоёт жана көпчүлүгү чоң ийгиликтерге жетишет.

НЦОМиДдин жаңы төрөлгөн жана эрте төрөлгөн балдардын патологиясы бөлүмүнүн башчысы, педиатр-врач, КГМИПиПКнын педиатрия кафедрасынын доценти Сагын Абдувалиева белгилейт:

«Ар бир эрте төрөлгөн ымыркай — бул жашоонун алгачкы мүнөттөрүнөн тартып эле сыноолорго туш болгон кичинекей күрөшчү. Бүгүн медицина абдан төмөн салмак менен төрөлгөн ымыркайларды да багып-көрүүгө мүмкүнчүлүк берет. Биз 500–700 грамм салмак менен төрөлүп, кийин ден соолугу чың, активдүү болуп чоңойгон балдарды көрүп жатабыз. Бирок ар бир мындай жыйынтыктын артында дарыгерлердин, медайымдардын жана ата-энелердин зор эмгеги турат. Эрте төрөлүү — бул өкүм эмес, жөн гана өзгөчө башталыш. Туура мамиле жана колдоонун натыйжасында ал эң жарык, кубанычтуу жыйынтыктарга алып келет».

Кыргызстанда Эрте төрөлгөн балдар күнү онунчу жолу Улуттук энени жана баланы коргоо борборунун базасында өткөрүлүп жатат. Иш-чарага салттуу түрдө мөөнөтүнөн мурда төрөлүп, акыркы 10–15 жыл ичинде жаңы төрөлгөндөр патологиясы бөлүмүнөн чыгарылган балдар чакырылат. Бул — үй-бүлөлөр үчүн өзгөчө күн: дарыгерлер өз эмгегинин натыйжасын көрүшөт, ата-энелер болсо бири-бири менен тажрыйба бөлүшүп, колдоо көрсөтүшөт.

Дүйнөдө эрте төрөлгөн балдардын жашап кетүү көрсөткүчү жаңы технологиялардын, заманбап жабдуулардын жана эл аралык стандарттардын аркасында өсүүдө. Кыргызстан да перинаталдык кызматтарды өркүндөтүп, адистердин квалификациясын жогорулатып, жогорку технологиялык жардамдын жеткиликтүүлүгүн кеңейтүүнү улантууда.

2025-жылдын 14-ноябрында Эрнст Акрамов атындагы Чүй областтык ооруканасында Кыргыз Республикасынын Баатыры, медицина илимдеринин доктору, профессор, көрүнүктүү хирург, мамлекеттик жана коомдук ишмер Эрнст Хашимович Акрамовдун өмүр жолуна жана кесиптик мурасына арналган музейдин салтанаттуу ачылышы болду.

Иш-чара улуу дарыгердин адам өмүрүнө жана улуттук медицинанын өнүгүшүнө арналган эмгегине урмат катары анын дүйнөдөн кайткандыгынын бир жылдыгына арналды —26-ноябрда анын көз жумганына бир жыл толот.

Эрнст Хашимович Акрамов 1936-жылдын 24-июнунда Фрунзе шаарында жарык дүйнөгө келген. 1960-жылы Кыргыз мамлекеттик медициналык институтун артыкчылык диплому менен бүтүрүп, хирургиядагы эмгек жолун баштаган. Өзүнүн кесипкөй чеберчилиги жана адамдык сапаттары менен өлкөдөгү эң урматталган хирургдардын бирине айланган.

1992-жылы Чүй областтык ооруканасынын жалпы хирургия бөлүмүн жетектеп, аны республикадагы алдыңкы медициналык борборлордун бирине айландырды. 2002-жылдан тартып реконструктивдик жана калыбына келтирүүчү хирургия боюнча илимий борборду жетектеп, жаңы ыкмаларды киргизип, жаш адистерди окутууну колдоп келди. Анын жетекчилиги алдында 17 илимдин доктору жана кандидаты даярдалып, 350дөн ашык илимий эмгек жарык көрүп, 23 патент алынган.

Анын медицина тармагындагы зор эмгеги мамлекеттик жана эл аралык сыйлыктар менен бааланган — «Данакер» ордени, «Алтын Шумкар» медалы, Н. Пирогов ордени, Мустафа Кемал атындагы алтын медаль, ошондой эле Кыргыз Республикасынын Баатыры ардак наамы менен сыйланган.

Чүй областтык ооруканасында ачылган музей улуу дарыгерге болгон терең урматтын жана ыраазычылыктын символу болду. Оорукананын директору Докторбек Жекшебаевдин жетекчилиги алдында, Эрнст Хашимовичтин үй-бүлөсүнүн, кесиптештеринин, жакын досторунун жана Жогорку Кеңештин IV чакырылышынын депутаттарынын колдоосу менен анын сүрөттөрү, жеке буюмдары, илимий эмгектери, сыйлыктары жана эстелик белектери чогултулду.

Экспозиция профессордун инсандык масштабына, жаш дарыгерден дүйнөгө таанылган илимпозго чейинки жолуна, ошондой эле анын элге болгон чын дилден кызматын чагылдырат.

Музей — медицина, илим жана мекенге өмүрүн арнаган улуу инсан тууралуу келечек муундар билип, шыктанчу маанилүү жайга айланмакчы.

Улуттук эне жана баланы коргоо борборунда диабетке каршы күрөшүүнүн Дүйнөлүк күнүнө арналган иш-чара өткөрүлдү. Бул күн жыл сайын өз убагында диагноз коюунун, алдын алуунун жана сапаттуу дарылоонун маанилүүлүгүн, айрыкча балдар арасындагы диабет көйгөйүн эске салат.

Бүгүн Кыргызстанда диабет менен ооруган балдардын саны өсүүдө — 2024-жылы эле 1200дөн ашык бала, анын ичинде беш жашка чейинкилер да дарыгерлердин көзөмөлүндө болду. Бул медициналык жардамды тынымсыз жакшыртуунун жана заманбап технологияларды киргизүүнүн зарылдыгын көрсөтөт.

Борбор балдар эндокринология кызматын өнүктүрүүнүн алкагында диабетти көзөмөлдөөнүн заманбап ыкмаларын активдүү киргизүүдө. «Базель» компаниясынын гуманитардык жардамынын аркасында эндокринология бөлүмү кандагы канттын деңгээлин так жана үзгүлтүксүз көзөмөлдөп, оорунун күчөшүн алдын алууга мүмкүндүк берген жаңы системалар менен камсыз болду.

Жакынкы келечекте Борбор инсулин помпалык терапиясын кеңири колдонууну пландап жатат — бул ыкма балдардын дарылануусун кыйла ыңгайлуу, коопсуз жана натыйжалуу кылат.

Борбордун негизги максаты — диабет менен ооруган балдарга өз убагында, сапаттуу жана заманбап медициналык жардам көрсөтүү, ошондой эле ата-энелердин жана коомдун бул ооруну эрте аныктоо жана туура дарылоо боюнча маалымдуулугун жогорулатуу.

Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министри Эркин Чечейбаев баштаган делегация Францияда улуттук саламаттык сактоо системасын өнүктүрүүнүн негизги багыттарын тааныштырды. Иш-чарада Франция жана Кыргызстан ооруканаларынын ортосундагы кызматташтык күндөрүнүн алкагында өткөн форум негизги аянтча болуп, эки өлкөнүн алдыңкы медициналык, илимий жана технологиялык чөйрөлөрүнүн өкүлдөрүн бириктирди.

Өз сөзүндө Эркин Чечейбаев эл аралык өнөктөштүктү кеңейтүү саламаттык сактоо тармагындагы мамлекеттик саясаттын приоритеттүү багыттарынын бири экенин белгиледи. Министр өзгөчө көңүлдү Бишкекте курула турган медициналык шаарчага бурду — бул өлкөдөгү эң ири инфраструктуралык долбоор болуп, ал алдыңкы медициналык, билим берүү жана илимий борборго айланат.

Министр белгилегендей, келечектеги медициналык шаарча эл аралык стандарттарга жооп берип, диагностика, дарылоо, реабилитация, кадр даярдоо жана санариптик технологияларды колдонуу мүмкүнчүлүктөрүн камтыган толук циклдеги медициналык кызмат көрсөтөт. Долбоор улуттук саламаттык сактоо системасынын ядросу болуп, инновацияларды жана жогорку технологиялык чечимдерди киргизүү үчүн негиз түзөт.

Иш сапардын алкагында делегация Франциянын бир катар алдыңкы клиникаларына барып, тиешелүү багыттар боюнча адистер менен мазмундуу консультацияларды өткөрдү.

Адольф де Ротшильд Фондунун ооруканасында тараптар ыкчам неврологияны өнүктүрүү, инсульттан кийин реабилитациялоо жана кыргыз-француз дарыгерлеринин кесиптик алмашуусун күчөтүү мүмкүнчүлүктөрүн талкуулашты.

Джорж Помпиду атындагы Европа ооруканасында делегация ыкчам кардиологиялык жардам көрсөтүүнүн уюштурулушу менен таанышып, татаал клиникалык учурларды талкуулоо жана мыкты тажрыйбаларды алмашуу үчүн туруктуу видеоконференцияларды өткөрүп туруу макулдашты.

Мындан сырткары, министр Ооруканалар аралык кызматташтыктын 6-Эл аралык күндөрүндө сөз сүйлөп, эл аралык өнөктөштүктүн практикалык жыйынтыктарын белгиледи — телемедицина, санариптик сервистер жана жогорку технологиялык операциялардын чет өлкөлүк адистердин катышуусу менен жүргүзүлүшү өңдүү жетишкендиктерди баса белгиледи.

Ин сапардын маанилүү бөлүктөрүнүн бири Expertise France агенттиги менен болгон жолугушуу болуп, анда жасалма интеллект, саламаттык сактоону санариптештирүү жана медициналык кадрларды окутуу жаатында кызматташтыктын перспективалары каралды.

Франциянын Каржы министрлигинин Казына департаментинде өткөн сүйлөшүүлөр да өзгөчө мааниге ээ болду. Тараптар медициналык инфраструктура долбоорлорун каржылоонун мүмкүн болгон механизмдерин талкуулап, оптималдуу кызматташуу моделдерин аныктоо үчүн эксперттик консультацияларды улантууну макулдашты.

Иш сапар Фош ооруканасына болгон зыярат менен жыйынтыкталды. Бул жерде кыргыз адистеринин квалификациясын жогорулатуу, кесиптик алмашуу жана клиникалык кызматташууну кеңейтүү маселелери талкууланды.

Саламаттык сактоо министри Эркин Чечейбаевдин Францияга болгон иш сапары Кыргызстан үчүн эл аралык байланыштарды чыңдоодо олуттуу кадам болуп, инвестиция тартууда, заманбап технологияларды киргизүүдө жана саламаттык сактоо тармагын модернизациялоого багытталган стратегиялык долбоорлорду ишке ашырууда жаңы мүмкүнчүлүктөрдү ачты.

Саламаттык сактоо министри Эркин Чечейбаев баштаган Кыргыз Республикасынын саламаттык сактоо министрлигинин делегациясынын Францияга болгон иш сапарынын алкагында Франция Республикасынын Каржы министрлигинин Казына департаментинин жетекчилиги менен жолугушуу өттү.

Жолугушууга Кыргыз Республикасынын Франциядагы Элчилигинин өкүлдөрү жана Франциянын экономикалык мамилелер жана өнөктөштүктөр боюнча директордун орун басары Фанни Лабарт жана түз экспорттук каржылоо бөлүмүнүн жетекчисинин орун басары Мартен Фоллиассон катышты.

Тараптар медициналык инфраструктураны өнүктүрүү жана бул тармакты каржылоо боюнча кызматташтыктын перспективаларын кеңири талкуулашты. Негизги тема — Кыргыз Республикасында жаңы медициналык шаарча куруу боюнча стратегиялык долбоор болду. Министр бул долбоорду диагностикадан жана дарылоодон тартып техникалык тейлөөгө, операциялык колдоого жана кадрларды даярдоого чейин толук циклдеги кызматтарды көрсөтө турган заманбап интеграцияланган комплекс катары тааныштырды.

Өзгөчө көңүл Франциянын медициналык объектилерди долбоорлоо, башкаруу жана пайдалануу боюнча тажрыйбасын колдонууга, ошондой эле техникалык кызматташтыктын мүмкүн болгон форматтарына бурулду. Тараптар ар кандай каржылоо механизмдерин карап, сунуштарды эксперттик деңгээлде мындан ары да деталдаштырууну макулдашты.

Жолугушуунун жыйынтыгында тараптар саламаттык сактоо системасын модернизациялоо приоритеттерине жооп берген оптималдуу өз ара аракеттенүү форматтарын иштеп чыгуу үчүн диалогду жана маалымат алмашууну улантууга кызыкдар экенин тастыкташты.

13–14-ноябрда Бишкек шаарында дем алуу органдарынын оорулары боюнча XIV Улуттук конгресс өтүп, респиратордук медицина тармагындагы алдыңкы адистерди бириктирди. Иш-чарага Кыргыз Республикасынын саламаттык сактоо министринин орун басары Каарманбек Байдавлетов, Саламаттык сактоо министрлигинин башкы штаттан тышкаркы пульмонологу Талантбек Сооронбаев, Россия жана Швейцариянын адистери, Дүйнөлүк саламаттык сактоо уюмунун өкүлдөрү, ошондой эле өлкөнүн бардык аймактарынан келген медициналык кызматкерлер катышышты.

Конгресстин катышуучулары дем алуу органдарынын ооруларынын алдын алуу жана дарылоонун жаңы стратегияларын иштеп чыгуу жана ишке ашыруу маселелерине өзгөчө көңүл бурушту. Ошондой эле респиратордук инфекциялар жана аллергияларды көзөмөлдөө программасы, респиратордук медицинанын өнүгүүсүндөгү заманбап багыттар жана өнүгүү перспективалары, өнөкөт обструктивдүү өпкө оорусун (ХОБЛ) диагностикалоо жана дарылоо боюнча жаңыланган эл аралык сунуштар талкууланды.

Конференцияда белгиленгендей, өлкөдө болжол менен 1 миллионго жакын жаран респиратордук оорулардан жабыркайт, бул дем алуу органдарынын ооруларын эң көп кездешкен оорулардын ичинен экинчи орунга чыгарат. Оорулардын негизги себептери катары тамеки тартуу жана меш жылытуудан улам имарат ичиндеги абанын булганышы көрсөтүлдү.

Ошол эле учурда эл аралык медициналык эксперттердин маалыматы боюнча, Кыргызстан өпкө ооруларынан өлүм көрсөткүчүн азайтуу боюнча олуттуу ийгиликтерге жетишкен. Глобалдык саммиттерде өлкөдө өлүм деңгээли 26%га төмөндөгөнү белгиленип, Кыргызстан респиратордук оорулардын алдын алуу жана көзөмөлдөө багытында региондогу башка мамлекеттер үчүн үлгү катары көрсөтүлдү.

Эксперттер белгилешкендей, мындай жыйынтыктар Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министрлигинин системалуу иш-аракетинин, улуттук программаларды өнүктүрүүнүн, эл аралык кызматташуунун жана калк арасында жүргүзүлгөн активдүү агартуу иштеринин натыйжасы болуп саналат.

12–13-ноябрь күндөрү Бишкек шаарында «Кант диабети, заманбап медицинанын чакырыгы» аттуу эл аралык илимий-практикалык конференция өттү. Бул иш-чара ар жылы 14-ноябрда белгиленүүчү Дүйнөлүк кант диабетине каршы күрөшүү күнүнө арналган.

Конференцияны Кыргызстандагы Диабеттик жана эндокринологиялык ассоциация уюштурган. Иш-чаранын максаты, коомчулуктун көңүлүн кант диабетинин көйгөйүнө жана анын татаалдашууларына буруу болуп саналат. Конференциянын негизги багыттарынын бири  калктын оорунун себептери жана белгилери тууралуу маалымдуулугун жогорулатуу, эрте аныктоо жана өз убагында дарылоо аркылуу өлүм-житим менен майыптыктын деңгээлин төмөндөтүү.

Конференцияга Россиядан, Казакстандан жана башка өлкөлөрдөн келген эксперттер, ошондой эле Кыргызстандын бардык аймагында эмгектенген эндокринологдор, үй-бүлөлүк дарыгерлер, жогорку окуу жайлардын өкүлдөрү, бейтаптар жана жарандык коом уюмдары катышты.

Адистердин маалыматы боюнча, Кыргызстанда учурда кант диабети менен ооругандардын расмий катталган саны 90 миңге жакын. Бирок чыныгы көрсөткүч мындан бир нече эсе көп болушу мүмкүн, 300 миңден ашык адам өзүнүн оорусу тууралуу билбей жашап жүрүшү ыктымал.

Дүйнөлүк саламаттык сактоо уюмунун (ДССУ) аныктамасына ылайык, кант диабети жугуштуу эмес эпидемия болуп эсептелет жана дүйнө боюнча өлүмдүн үчүнчү негизги себеби катары белгиленет. Реалдуу оорулуулардын саны расмий статистикалык маалыматтардан бир нече эсе жогору экени айтылат.

Дүйнөлүк кант диабетине каршы күрөшүү күнүн өткөрүү, бул дарыгерлердин, бейтаптардын, мамлекеттик жана коомдук түзүмдөрдүн күч-аракетин бириктирүү үчүн уникалдуу мүмкүнчүлүк болуп саналат. Бул күн дүйнөлүк коомчулукка кант диабетинин жайылышы улам көбөйүп жатканын жана ага каршы чечкиндүү аракеттерди көрүү зарылдыгын эскертип турат.

Конференциянын алкагында «Саламаттык үчүн диалог: диабетке каршы күрөштөгү биргелешкен аракеттер» деген тегерек стол өттү. Анын максаты,  Кыргызстан Республикасында диабет маселесине болгон мамилени бардык деңгээлде өзгөртүү, социалдык өнөктөштүктү өнүктүрүү жана оорунун алдын алуу менен эрте аныктоо иш-чараларын илгерилетүү болуп саналат.

Францияга болгон иш сапардын алкагында Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министри Эркин Чечейбаев баштаган кыргыз делегациясы Париж шаарындагы бир катар алдыңкы медициналык мекемелерге барып, адистештирилген медициналык жардамды жана бейтаптарды реабилитациялоону уюштуруу боюнча тажрыйба менен таанышты.

Делегация Адольф де Ротшильд фондунун ооруканасына (Hôpital Fondation Adolphe de Rothschild, HFAR) барды — бул Европадагы нейрохирургия, неврология жана офтальмология боюнча алдыңкы борборлордун бири болуп саналат. Сапардын жүрүшүндө кыргыз тарап неврологиялык ыкчам жардам көрсөтүү системасы, инсульт алган бейтаптарды багыттоо процесси, ошондой эле ооруунун курч стадиясынан кийинки реабилитация жана калыбына келтирүү иштеринин уюштурулушу менен таанышты.

Жолугушуунун жыйынтыгында ыкчам неврология жаатында өз ара түшүнүшүү жана кызматташуу боюнча Меморандумга кол коюу тууралуу макулдашууга жетишилди. Ошондой эле Кыргызстан менен аталган оорукананын дарыгерлери ортосунда тажрыйба алмашууну уюштуруу пландалды.

Андан соң министр жана делегация Париждеги ооруканалар тармагынын эң ири борборлорунун бири болгон Жорж Помпиду атындагы Европа ооруканасына (Hôpital Européen Georges-Pompidou, AP-HP) барышты. Бул борбор кардиология жана травматология тармактарында ыкчам жардам көрсөтүүдө адистешкен.

Жолугушуу маалында тараптар ыкчам медициналык жардам жаатында кесиптик тажрыйба алмашуу жана кызматташуу мүмкүнчүлүктөрүн талкуулашты. Оор абалдагы бейтаптарды дарылоо боюнча туруктуу видеоконференцияларды өткөрүү тууралуу макулдашылды. Бул адистер ортосундагы өз ара аракеттенүүнү бекемдөөгө жана Кыргызстандагы бейтаптарды дарылоонун сапатын жогорулатууга өбөлгө түзөт.

Бул сапарлар саламаттык сактоо жаатындагы инвестиция жана кызматташуу боюнча биринчи кыргыз-француз форумунун программасынын алкагында өтүп, Кыргызстан менен Франциянын медициналык мекемелери ортосунда кесиптик жана технологиялык байланышты өнүктүрүүгө багытталды.

Францияга болгон иш сапарынын алкагында Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министри Эркин Чечейбаев саламаттык сактоо жаатындагы инвестиция жана кызматташтык боюнча өткөн биринчи кыргыз-француз форумуна катышты. Бул форум Франция жана Кыргызстандын ооруканаларынын кызматташтык күндөрүнүн алкагындагы негизги иш-чара болуп, Франциянын алдыңкы компанияларынын, илимий-изилдөө институттарынын, медициналык жана технологиялык ишканаларынын, инвесторлорунун жана эл аралык уюмдарынын өкүлдөрүн бириктирди.

Форумду French Healthcare ассоциациясынын башкы делегаты Эмиль Жоке ачып, Франциянын медицина, санарип технологиялар жана фармацевтика тармагында Кыргызстан менен узак мөөнөттүү кызматташтыкты өнүктүрүүгө кызыгуусу жогорулап жатканын белгиледи.

Форумдун ачылышында Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министри француз тарапка жылуу кабыл алуусу үчүн ыраазычылык билдирип, тышкы өнөктөштүктү өнүктүрүү улуттук саламаттык сактоо тутумун модернизациялоонун маанилүү багыттарынын бири экенин белгиледи. Ал бүгүн өлкөдө саламаттык сактоо секторун реформалоо боюнча масштабдуу иштер жүрүп жатканын жана өзгөчө көңүл инфраструктурага, санарип технологияларга, оорулардын алдын алууга жана кадрдык өнүгүүгө бурулуп жатканын баса белгиледи. Мамлекеттин негизги саясатынын борборунда жарандардын саламаттыгын — өлкөнүн социалдык-экономикалык өнүгүүсүнүн башкы көрсөткүчү катары түшүнүү турат.

Эркин Чечейбаев модернизация программасынын негизги элементтерин сунуштап, алардын ичинде Кыргыз Республикасынын Президентинин жаңы медициналык шаарча куруу жөнүндөгү Указынын ишке ашырылышын белгиледи. Бул — өлкөнүн алдыңкы улуттук медициналык мекемелерин бириктире турган заманбап, жогорку технологиялуу медициналык кластерди түзүү долбоору. Долбоордун алкагында болжол менен 100 гектар аянтта 300 миң чарчы метр инфраструктура жана 3 200дөн ашуун орун каралган. Келечектеги комплекске дарылоо, диагностикалык, билим берүү жана илимий багыттар кирет. Ал экологиялык коопсуздук, энергиялык үнөмдүүлүк жана бейтаптар менен медициналык персонал үчүн ыңгайлуулук боюнча жогорку стандарттарга жооп берет.

Министр француз өнөктөштөрүн бул долбоорго катышууга чакырып, кызматташтык мүмкүнчүлүктөрү инженердик, архитектуралык, технологиялык жана медициналык чечимдерди, ошондой эле биргелешкен илимий жана билим берүү демилгелерин камтый турганын белгиледи. Бул долбоор эл аралык өнөктөштөр менен технологиялык, инженердик жана инвестициялык өз ара аракеттенүү үчүн кеңири мүмкүнчүлүктөрдү ачат.

Өз сөзүндө Эркин Чечейбаев Кыргыз Республикасы саламаттык сактоодо санарип чечимдерди өнүктүрүү, электрондук медициналык системаларды киргизүү, телемедицинаны өнүктүрүү, дары-дармек жана медициналык буюмдарды чыгаруу, ошондой эле заманбап медициналык кластерлерди түзүү боюнча тажрыйба алмашууга кызыкдар экенин баса белгиледи. Ал өзгөчө жасалма интеллектти медицинада колдонууга көңүл буруп, Франция бул тармакта Европада алдыңкы орунда турарын айтты. Министр белгилегендей, мындан бир нече жыл мурда келечектин технологиясы катары кабыл алынган ыкмалар бүгүн диагностиканын, оорулардын эрте аныкталышынын, алыстан байкоонун жана алыскы аймактарда медициналык жардамдын натыйжалуулугун жогорулатуунун практикалык инструменттерине айланып жатат.

Кыргызстан форумдун катышуучуларына саламаттык сактоо жаатындагы мамлекеттик саясаттын негизги багыттарын да сунуштап, милдеттүү медициналык камсыздандыруу тутумун өнүктүрүү, калктын жеткиликтүүлүгүн жана финансылык корголушун жогорулатуу, «Дени сак адам — өнүккөн өлкө» улуттук программасын ишке ашыруу жана жугуштуу эмес оорулардын алдын алуу боюнча жаңы стратегияны даярдоо иштерине токтолду. Министр кадрдык потенциалды чыңдоонун, адистердин кесиптик өсүүсү үчүн шарт түзүүнүн жана реабилитациялык кызматтарды өнүктүрүүнүн маанилүүлүгүн белгиледи. Ошондой эле медициналык маалыматтарды интеграциялоо, электрондук карталарды киргизүү, «санарип ФАПтарды» өнүктүрүү жана жарандар үчүн жаңы кызматтарды ишке ашыруу сыяктуу багыттарды камтыган медициналык мекемелерди башкаруу сапатын жогорулатуу жана саламаттык сактоонун санарип трансформациясын улантууга өзгөчө басым жасалды.

Кыргыз Республикасы медицина тармагында инновацияларды, жаңы технологияларды жана алдыңкы башкаруучулук чечимдерди киргизүү үчүн ачык платформа болууга даяр экенин билдирди. Эл аралык өнөктөштөр менен кызматташтык — бул өз ара ишенимге, кызыкчылыктын шайкештигине жана медициналык жардамдын сапатын жогорулатууга багытталган узак мөөнөттүү өнөктөштүк катары каралат.

КРнын Саламаттык сактоо министрлиги медициналык уюмдардын жетекчилери жана аймактык саламаттык сактоо координаторлору менен саламаттык сактоо системасынын алдыдагы парламенттик шайлоого даярдыгын талкуулоо үчүн жумушчу жыйын өткөрдү.

Жыйында шайлоо мезгилинде саламаттык сактоо мекемелеринин үзгүлтүксүз иштешин камсыз кылуу, анын ичинде ооруканада дарыланып жаткан шайлоочулардын тизмесин тактоо боюнча шайлоо комиссиялары менен өз ара аракеттенүү, шайлоо участокторунда жайгаштырылган тез жардам бригадаларынын жана медициналык кызматкерлердин нөөмөткө туруу жана тез жардам көрсөтүүгө даярдыгы, медициналык пункттарды уюштуруу жана аларды зарыл ресурстар менен камсыз кылуу маселелери каралды.

Жыйында саламаттык сактоо кызматкерлеринин саясий нейтралитет принцибин так сактоого өзгөчө көңүл бурулду. Саламаттык сактоо уюмдарынын жетекчилерине медициналык кызматкерлеринин кандайдыр бир саясий өнөктүккө барбоого, өз каалоолорун көрсөтүүгө же саламаттык сактоо системасынын бейтараптуулугуна шек келтире турган иш-аракеттерге катышуудан алыс болууга милдеттүү экендиги эскертилди.

Саламаттык сактоо министрлиги тиешелүү буйрук чыгарып, медициналык кызматкерлердин үгүт иштерине жана шайлоо алдындагы иш-чараларга катышуусуна, алардын формасына жана ыкмасына карабастан, таптакыр тыюу салды.

Бул жол-жобону бузуу кызматтык этиканы жана мыйзамды тартиптик бузуу катары каралып, кийин күнөөлүү тараптарды жоопкерчиликке тартуу, анын ичинде административдик чаралар көрүлөрү баса белгиленди.

Саламаттык сактоо министрлиги бардык деңгээлдеги жетекчилерди кызматкерлердин маалымдуулугун камсыз кылууга жана республикадагы бардык саламаттык сактоо уюмдарында саясий нейтралитет принцибинин сакталышын дайыма көзөмөлдөп турууга чакырды.

Манас шаарында тез медициналык жардамдын санарип диспетчерлик кызматы ишке берилди. Жаңы система чакырууларды автоматтык режимде башкарууну камсыздайт: чакыруулар бригадалардын арасында бөлүштүрүлүп, машиналардын кыймылы реалдуу убакыт режиминде көзөмөлдөнөт. Ошондой эле диспетчерлер актуалдуу маалыматтардын негизинде ыкчам чечим кабыл ала алышат.

Диспетчерлик кызмат Манас шаарын жана Сузак районун камтып, калкка тез жана координацияланган өз учундагы медициналык жардамга жетүүнү жакшыртат. Система заманбап компьютердик жабдуулар, мобилдик түзмөктөр, үзгүлтүксүз электр камсыздоосу жана картография, аналитика менен интеграцияланган программалык камсыздоо менен жабдылган. Диспетчерлер жана фельдшерлер санарип инструменттер менен иштөө боюнча окутуудан өтүүдө, бул чакырууларга жооп кайтаруунун эффективдүүлүгүн жогорулатууга жана бригадалардын бейтапка жетүү убактысын, анын ичинде алыскы аймактарда да, кыскартууга жардам берет.

Кыргыз Республикасынын саламаттык сактоо министринин орун басары Нургүл Аднаева системалуу мамиленин маанилүүлүгүн белгиледи:
«Биз үчүн мындай долбоорлор пилоттук деңгээлде гана калбашы керек. Тез жардамдын санариптешүүсү кызматкерлерди окутуудан баштап, туруктуу колдоого жана бардык керектүү материалдарды жергиликтүү деңгээлге тапшырууга чейин толук цикл катары ишке ашырылышы керек . Ошондо гана система чындап иштеп, бейтаптарга күн сайын пайда алып келет. Жаңы форматтагы диспетчерлик кызмат тез жооп кайтарууга жана бригадалардын өз ара координациясын жакшыртууга мүмкүндүк берет, ал эми биздин милдет — бул тажрыйбаны бүт өлкө боюнча масштабдоо».

Долбоор Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министрлиги тарабынан, Герман эл аралык кызматташтык коомунун (GIZ) колдоосу менен, тез жардам кызматын санариптештирүү боюнча кыргыз-герман долбоорунун алкагында ишке ашырылды.

Санарип диспетчерликти ишке киргизүү — Кыргызстандагы тез жардам системасын модернизациялоо жана саламаттык сактоодо санарип чечимдерди кеңейтүү багытындагы иштердин маанилүү бөлүгү.

Мамлекеттик санитардык-эпидемиологиялык көзөмөл департаментинин ыкчам маалыматына ылайык, 2025-жылдын 45-жумасында (3–9-ноябрь) өлкө боюнча 6787 учур КРВИ катталып, бул мурунку жумага салыштырганда 3,3%га жогору. Эң жогорку көрсөткүч Бишкек, Ош шаарларында, ошондой эле Нарын, Ысык-Көл жана Чүй областтарында байкалууда. Ооруган адамдардын 63,7%ын 14 жашка чейинки балдар түзөт.

Сезондук инфекциялардын алдын алуу максатында Саламаттык сактоо министрлиги сасык тумоого каршы эмдөө кампаниясын аяктап жатат. Тобокел тобундагы жарандар үчүн «Гриппол Плюс» вакцинасынан 63 734 доза сатылып алынып, эмдөө 90,5%га аткарылды.

Мындан тышкары, бир катар жеке медициналык борборлордо («Цадмир», «Малыш», «Кроха», «Интермедикал», «Эдельвейс», «KG», «Комфорт Медик», «Поликлиника №312», «Чипенко») акы төлөө негизинде эмдөөдөн өтүүгө болот. Баасы 400–1000 сомго чейин.

Сасык тумоону аныктоо үчүн өлкөнүн лабораторияларына кошумча 10 000 тест-система жеткирилди.

Алдын алуу чаралары катары төмөнкү чаралар киргизилди:
– республиканын бардык саламаттык сактоо уюмдарында беткап кийүү режими жана стационарларга барууга чектөө;
– бала бакчаларда, мектептерде жана ЖОЖдордо дезинфекция жана желдетүү чараларын күчөтүү;
– балдар арасындагы оорулардын деңгээлине мониторинг уюштурулду.

Саламаттык сактоо министрлиги эскертет:
– вакцина — сасык тумоонун оор өтүшүнөн эң натыйжалуу коргонуу жолу;
– дене табы көтөрүлгөндө же КРВИ белгилери байкалганда үйдө калып, үй-бүлөлүк дарыгерге кайрылуу зарыл;
– колду бат-баттан жууп жана адамдар көп чогулган жайларда беткап тагынуу жугуу коркунучун азайтат.

Эпидемиологиялык абал туруктуу жана көзөмөлдө. КРВИ, сасык тумоонун жана COVID-19дун деңгээлин көзөмөлдөө улантылууда.